Op 16 april 2026 werd in het boekenpanel van het televisieprogramma ‘Eva’ op NPO1 het vijfde en laatste deel van de documentaire romanreeks over Mussolini, M. Het einde en het begin van Antonio Scurati besproken. Talkshowhost Eva Jinek kondigde de roman bijna afkeurend aan als ‘een duister boek’, wellicht door het zwartgekleurde omslag. En toen Roxane van Iperen, die het had ingebracht als haar keuze van de maand, daarop tegensputterde, verweerde Jinek zich dat het geen vrolijk boek betrof.
Een soortgelijke reactie ontving ik van Annemieke Bosman, de presentatrice van het radioprogramma ‘Opium’. In ons gesprek voor NPO4 op 2 maart merkte zij op dat het fascisme ‘geen humorvolle omgeving’ was en dat daar weinig licht bestond.
Het fascisme heeft met het nazisme geleid tot de Tweede Wereldoorlog en is beslist geen vrolijke, laat staan humorvolle beweging te noemen. Antonio Scurati beschrijft die in de romanreeks over Mussolini zo duister en dreigend als die maar zijn kon. Humor staat haaks op het fascisme, dat in plaats van te relativeren verabsoluteert. Veelal met geweld. Er bestaat hooguit leedvermaak.
Hiertegenover stel ik dan wel, evenals in het genoemde radioprogramma, dat Scurati in zijn boeken een fijnzinnige ironie hanteert en ook regelmatig een lichte toets weet aan te brengen. ‘Ondanks alle dreiging is M niet per se zwaar om te lezen,’ schrijft Emilia Menkveld in haar recensie van deel drie in de Volkskrant. Ze vervolgt: ‘Dat komt door de subtiele, vaak geestige typeringen, die allemaal voortvloeien uit het historisch materiaal. En het komt vooral door de filmische stijl die van deze boeken zulke pageturners maakt.’ (de Volkskrant, 8/6/23)
Stijl. Daarin moeten we Scurati’s lichtheid zoeken…
…..Download rechtsboven de PDF voor de volledige tekst. Als uw voorkeur uitgaat naar Epub-formaat, kunt u het bestand downloaden door hier te klikken. En hier vindt u het bestand in Word.
