Bij Goethe is Faust de wetenschapper die niet alleen een antwoord op alle problemen wil maar ook macht, invloed. De duivel neemt hem mee op een tocht door het godenrijk en de wereld, waar hij aanzien verwerft, maar tenslotte toch tot inkeer komt – om het wat kort door de bocht samen te vatten. En zoals Goethe Faust aangrijpt om zijn eruditie en kennis van de mythologie te etaleren, zo biedt de componist Leverkühn met Doctor Faustus Thomas Mann de gelegenheid om een beeld van het zo bewogen Duitsland uit het begin van de vorige eeuw te schetsen. De wereld stapt uit het hoofd, zeg maar. Ik moet, tussen haakjes, ineens denken aan de prachtige film Mephisto, van István Szabó, met Klaus-Maria Brandauer in de rol van de acteur die om zijn Mefisto te kunnen spelen de hulp inroept van de duivelse nazi’s! Kan het gespiegelder? Maar goed, Pessoa. Wat doet Pessoa? Die haalt de wereld in het hoofd, of nog beter, bij hem is het hoofd de wereld. Het streven van zijn Faust is de grenzen die – ja wat? God? de goden? – aan zijn bestaan en, nog belangrijker, zijn denken stelt, om over die grenzen heen te gaan. Hij wil het mysterie van dood en leven doorgronden, beheersen en overstijgen. Het verstand moet alles aankunnen, zelfs het gevoel, daar gaat het hem om. En de liefde wordt daar de dupe van, zoals trouwens ook bij Goethe, waar de liefde in feite seks is, en Thomas Mann, waar de liefde romantisch is en Leverkühn wordt afgewezen. Pessoa’s Faust kan niet eens willen liefhebben. Dat herleiden van alles tot het hoofd, tot een denkproces, is wat me boeit in deze Faust. Hij proeft wel aan wereldse zaken als macht en wetenschap, maar uiteindelijk is dat alles het niet waard: bij het leven gaat het om de dood. En dat formuleert hij keer op keer weer anders, nieuw. Als een celloconcert van Bach met oneindig veel variaties. Ik zag zijn Faust naast hulpboekhouder Bernardo Soares uit het Boek der rusteloosheid door Lissabon lopen, druk pratend over datgene waar het om gaat in het leven, waar zich dat ook moge afspelen…
…..Download rechtsboven de PDF voor de volledige tekst. Als uw voorkeur uitgaat naar Epub-formaat, kunt u het bestand downloaden door hier te klikken. En hier vindt u het bestand in Word.
