Hoe vertaal je een landschap? Rare vraag. Een landschap is geen taal, dus je kunt het ook niet vertalen. En als het landschap wordt beschreven in een gedicht? Dan vertaal je het gedicht, niet het landschap, dus de vraag blijft onzinnig. En als het een Chinees gedicht is, over een Chinees landschap? Dat verandert niets aan de zaak, want ook al maakt het voor de benadering van het gedicht misschien verschil uit, het landschap zelf blijft gelijk.
Of toch niet? Die conclusie kun je trekken uit een aardig boekje van Eliot Weinberger en Octavia Paz, Nineteen Ways of Looking at Wang Wei. Aan de hand van zestien zeer verschillende vertalingen van hetzelfde Chinese gedicht, ‘鹿柴’ van de beroemde landschapsdichter Wang Wei (699-761), betoogt Weinberger op heracliteaanse wijze dat hetzelfde gedicht geen twee keer kan worden gelezen, omdat elke lezing er een ander gedicht van maakt – en in die zin is elke lezing een vertaling, elke vertaling een lezing. Je zou dat het boemerangeffect van vertalen kunnen noemen: iedere vertaler wil zo goed mogelijk vertalen wat er staat, maar tegelijk bevat iedere vertaling ook een impliciet voorstel om de tekst zó te lezen en niet anders: ‘Kijk, dit staat er.’ En als het gedicht over een landschap gaat, zoals bij Wang Wei het geval is, verandert met het gedicht ook het landschap dat erin wordt beschreven, want ook daarbij treedt natuurlijk een boemerangeffect op: hetzelfde landschap kan geen twee keer worden beschreven, elke beschrijving maakt er een ander landschap van; het feit dat dezelfde beschrijving geen twee keer kan worden gelezen en vertaald, versterkt dat effect alleen nog maar…
…..Download rechtsboven de PDF voor de volledige tekst. Als uw voorkeur uitgaat naar Epub-formaat, kunt u het bestand downloaden door hier te klikken. En hier vindt u het bestand in Word.
