Is het zo, dat een prozavertaling altijd lukt als je maar lang genoeg volhoudt, terwijl voor poëzie een geslaagde vondst, een goocheltruc, onontbeerlijk is?
‘Dat zou je zo kunnen zeggen, ja. Er bestaat onvertaalbare poëzie. Toch is het vertalen van gedichten niet altijd in alle opzichten moeilijker. Proza is doorgaans meer cultuurgebonden, het verwijst naar een werkelijkheid die elders bestaat of bestaan heeft en dan wordt vertalen al snel een soort “transcultureren”. Dat noodzaakt je soms allerlei gewoontes en begrippen uit te leggen in voetnoten of verklarende woordenlijsten. Je bent dan dagen bezig details te halen uit handboeken en encyclopedieën. De namen van dieren en planten in een heel uitgebreide natuurbeschrijving zijn bijvoorbeeld een ramp om uit te zoeken. Poëzie is vaak abstracter van aard, gaat over de onveranderlijke roerselen in ’s mensen ziel en daar heeft iedere taal wel zo zijn woorden voor. Problemen voor de vertaler van gedichten ontstaan vooral bij streng-metrische en rijmende poëzie. In de vertaalwetenschap bestaat, als ik goed geïnformeerd ben, de discussie of men rijmende poëzie ook rijmend moet vertalen. Ik denk dat de schrijver bewust heeft gekozen om een rijmend gedicht te maken, dus ik moet die keuze bij mijn vertaling respecteren. Als die vorm door zijn tijd is bepaald, doordat er toen alleen maar rijmend werd gedicht, moet je die tijd respecteren. Je kunt hier tegen in brengen dat het praktisch onmogelijk is om een sonnet rijmend te vertalen en dan ook nog dicht bij het origineel te blijven. Je bent wel gedwongen om je ter wille van rijm en metrum allerlei afwijkingen te veroorloven, maar ik ben er van overtuigd dat de dichter óók zijn eerste gedachte heeft moeten aanpassen aan die vorm. Is het een goed gedicht dan lijkt het alsof dat niet zo is en die eis mag je vervolgens ook aan de vertaling stellen. Als ik toon, strekking en woordkeus van het origineel daardoor dichter kan benaderen ben ik als vertaler bevoegd tot compromissen: ik mag af en toe een versvoet extra binnensmokkelen, het rijmschema veranderen of een vol rijm vervangen door halfrijm. Soms lukt het me ook met al deze kunstgrepen nog niet. Dat is dan jammer, want er is nauwelijks iets wat mijn ijdelheid zo zeer streelt als het overzetten van een sonnet in Nederlandse rijmende verzen.’
…..Download rechtsboven de PDF voor de volledige tekst. Als uw voorkeur uitgaat naar Epub-formaat, kunt u het bestand downloaden door hier te klikken. En hier vindt u het bestand in Word.
